Page 108 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
P. 108
Menûçihr'in emrine verdikten sonra şe- olarak gelen gaziler, alpler ve erenler bu
hirden ayrılmıştır. burç ve ribâtlarda konumlandırılmıştır.
16
Sultan (Alparslan) (…) bir emirin (Emir Önce ribât inşa ediliyor, daha sonra
Menûçihr) idaresi altında mürettep bir ribâtların arası surlarla bağlanıyordu. Bu
ordu (rütbeli komutanlar ve erlerden surlarla bağlanmış ribâtlardan oluşan bi-
oluşan düzenli bir ordu) vücuda
getirdikten sonra kendisi Isfahan’a ve rimler, modüler bir sistem şeklinde ekle-
oradan Kirman’a gitti. nerek Ani sur sistemi oluşturulmuştur.
Bu sistem incelendiğinde iki veya üç ribât
surla bağlanıp kale gibi çevre surla ka-
Birinci Unsur: Surların, patılıp kendi içinde de savunma sistemi
Burçların ve Yolların Inşası oluşturulduğu görülür. Bu bir nevi küçük
Selçukluların geliştirdikleri üç unsurlu kaleler oluşturma nedeni, şehri koruyan
İslâm şehir modelinde en önemli iki un- bu sur sisteminin tamamlanması zaman
sur, şehrin güvenliğini sağlayan dış-sur aldığından, daha kısa zamanda güvenli
sistemi ve şehristanın yaşam damarını askerî garnizon yerleşim bölgesi oluştur-
oluşturan ulaşım ağıdır. maktır. Bununla beraber, ribâtlar aynı
zamanda manevi fethin gönüllüleri olan
Bizans, Sultan Alparslan’ın 1064 yılı fe- şeyh ve dervişlerin de konumlandığı yer-
tihlerinde kaybettiği Kars, Ani, Ağrı ve lerdir. Şeyhler, asker, tüccar ve ahâliye
Van bölgelerindeki kalelerin, Selçuklular vaaz ve nasihat ederek İslâm’ı öğretip
tarafından tahkim edilmeden önce ele ge- yaymakta, yardımlaşma ve gaza ruhunu
çirebilmesi için kısa zamanda hareket et- aşılamaktaydı.
mek zorunda idi. Bunun diğer anlamı da
Selçukluların da bölgeye yerleşmek için Sultan Alparslan’ı simgeleyen
fazla zamanları yoktu; yani surlar aci- arslan simgesi ve Arslanlı Kapı
len onarılmalıydı. Bu bağlamda Alpars-
lan, kalelerin tahkimi yanı sıra bölgenin Bugün üzerinde Selçuklu sultanı
merkezî askerî üssü haline getirmek üzere Alparslan’ı temsil eden arslanın olduğu
Ani'de yeni dış sur sistemi inşa edilmesi orta-sur üzerinde bulunan orta-surla bir-
emrini vermiştir. Bu stratejiye göre Ani, leşen ve Menûçihr’in kitâbesi bulunan
bölge savunması yapılacak bir merkez burç, Selçuklular tarafından inşa edilen ilk
haline gelmiştir. burç, şehre dışardan girilen Arslanlı Kapı
da ilk kapı olmalıdır. Nitekim Alparslan’ı
Nitekim kısa zamanda Ani’nin dış-sur simgeleyen arslan ile Alparslan’ın emiri
sistemini oluşturmak üzere, askerî gar- Menûçihr'e ait kitâbenin karşı karşıya ol-
nizon olarak kullanılan birçok ribât inşa ması da bunu desteklemektedir.
edilmiş ve surlarla birleştirilerek burçlar-
la güçlendirilmiş sur sistemi inşa edilmiş- Ani ribâtlarının, burç ve surlarının inşa-
tir. Bölgeye yönlendirilen veya gönüllü sında ilk ribât Arslanlı Kapı ile bitişiğin-
deki kitâbenin olduğu Batı burcu oldu-
16 Ahbaru’d-devlet, s. 28. ğunu destekleyen veri ise, kitâbede burcu
ANADOLU’DA İLK İPEK YOLU ŞEHRİ - 107
