Page 107 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

pılan uygulamadan da anlaşılmaktadır. önemli miktarda olduğunu inşa edilen
Fetih öncesindeki Ani kale-şehrine ilave yeni şehir ortaya koymaktadır.
olarak kurulan şehristanın katılmasıyla Bu vergi gelirinin miktarının büyüklüğü-
yeni yerleşim alanı, hem başkent unvanı- nü anlamak için şu örnekleri zikredebili-
nı hem de uzun süre Doğu Anadolu böl- riz. Daha önce Ermenya bölgesi kralı II.
gesinin en büyük şehri unvanını da almış Aşot (915-928), bağlı olduğu İslâm ha-
oldu. Böylesine büyük bir başkent haline lifesinin Divin’de mukim emirine, yıllık
dönüşmesi planlanan Ani’nin öncelikle bir milyon ikiyüzbin (1.200.000) dirhem
gelişmiş bir sur sistemi ve ribâtlar ile ko- vergi ödüyordu. Yine hilafetin emiri
14
runması gerekiyordu. olan Azerbeycan Ermeniyye valisi Nasr

Selçuklu emiri ile Selçuklu bölge ordu- (Sebük), valilik süresi olan 5 yılda halife-
su komutanı ve yardımcısından oluşan ye 200.000 dinar vergi vermek üzere vali
15
Ani şehri yöneticileri, Sultan Alparslan, tayin edilmiştir.
Ani’den ayrıldıktan sonra ilk iş olarak Menûçihr, bu önemli vergi geliriyle Ani
Ani-Şehristan’ının dış-surlarnı inşa ettir- yerleşimini öncesiyle kıyaslanamayacak
diler. Bu surların inşası için çok büyük ölçüde büyüterek, fetih öncesine göre
insan gücü ve para kaynakları tahsis edip daha fazla nüfusu barındıracak olan şehri
harcadıkları anlaşılmaktadır. Kırzıoğlu inşa ederken aynı zamanda ve öncelikle
bu surların inşası için günde onbin işçinin bu şehri koruyacak olan bugüne kadar
çalışması gerektiğini ifade etmektedir.
kalan dış-sur sistemini de inşa etti. Yakla-
(…) böyle olunca en az her gün 10.000 şık 8 km civarında olan sur sisteminde 14
kişinin çalışması icap etse gerektir. şehir kapısı vardır. Bu kapılar şehristana
Baştanbaşa yontma taştan kireç girişin yönünü belirten adlar taşımaktay-
kaynatması ve Horasanla yapılan bu
surların [ve] müdafaa burçlarının sık dı: Kars kapısı, Divin kapısı gibi…
bulunduğu kuzeydeki kısmının önü derin Bizans ile sınır hattında yer alan bu böl-
hendeklerle çevrildi. İki üç kat bölmeli gede Selçuklu’nun diğer fethettiği kalele-
ve kubbeli olan muhteşem üstüvânî re göre korunma üstünlüğü olan Ani, ot-
burçlar aynı zamanda uzun kuşatmalara
dayanamilmek için beylik erzak ve tahıl lakları ve tarım alanlarıyla mukimlerinin
anbarları olacak biçimde yapılıyordu. geçimlerini sağlayabileceği stratejik bir
13
yerdir.
Bu inşada en önemli gelir kaynağı vergiler
idi. Selçuklu’ya tabi emirlik şartı olarak Bu nedenlerle Alparslan bölgeyi koru-
Ani’Ardahan ve Kars bölgesinin vergi ge- mak üzere başına komutan ve yardımcı-
lirinden her yıl Selçuklu devletine öden- sını atadığı bir Selçuklu ordusu kurarak
mesi gereken verginin Alparslan’ın em-
riyle Menûçihr’e Ani’nin imarı için tahsis
edildiğini söyleyebiliriz. Bu vergi gelirinin
14 İbni Havkal’dan naklen Kırzıoğlu (1953), s.
281.
13 Kırzıoğlu M. Fahrettin, Kars Tarihi, s. 292- 15 Düvel-i İslâmiyye’den naklen Kırzıoğlu (1953),
293. s. 277.

106 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ