Page 105 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

Sultan Alparslan, 1064'te Ani dâhil böl- Ani’ye emir tayini hakkında Arapça bir
gede fethettiği toprakları, başlarına Sel- kaynaktan istifade ederek ayrıntılı bilgi-
çuklu emirleri atadığı Selçuklu'ya bağlı ler veren Münenccembaşı tarihinde ise
emirliklerle yönetmiştir. Bu emirlikler Alparslan’ın Ani’ye doğrudan Menûçihr’i
içinde yeni kurulan tek emirlik Ani’dir. emir tayin ettiği belirtilmektedir. 7
Bu nedenle Ani, Anadolu’da Selçuklu’ya Sultan Alparslan Ermen ve Rum
bağlı kurulan ilk Selçuklu Türk beyliği- vilâyetine gaza eyleyip eyâdî-i kefereden
dir. Diğer emirlikler daha önce hilafete istihlâs ettiği memalikin kurb u ittisâli
bağlı olarak kurulmuş emirlikler olup, olmağla 457 (1064) senesinde Divin emiri
fetihle birlikte artık bu emirlikler, İslâm Ebü’l-Usvâr Şâvur’a inayet eyledi. Ani’yi
halifesi tarafından tanınan Selçuklu’ya Rumlar’dan aldı ve Ebu’l-Usvâr oğlu
Manuçahr’a verdi.
bağlı ve tabi olmuşlardır.
Kars ise savaş yapılmadan, cizye ödeme-
Selçuklu’ya yıllık vergi verme şartının da si karşılığında Selçuklu’ya tabiyeti kabul
olduğu emirliklerin Selçuklu’ya tabiyet etmiştir. Savaş yapmadan tabiyeti kabul
esasları Tuğrul Bey zamanında geliştiril- eden gayrimüslim krallıklar, Selçuklu’ya
miştir. Sultan Alparslan’ın da uyguladığı cizye vermek şartıyla koruma altına
bu esaslar şunlardır: Selçuklu Sultanı adı- alınmıştır.
na hutbe okutmak, sikke kesmek, yıllık
vergi ödemek ve sadâkatlerinin teminatı Ancak Selçuklu’ya metbûluğu kabul
olarak Selçuklu Devleti nezdinde rehine eden Kars kralı Gagik, Kars’ı habersizce
5
bulundurmak. Bizans’a terk etmiş ve karşılığında Bizans
topraklarında daha güvenli iç bölge olan
Bu Anadolu fetihleri sonunda Alpars- Kapadokya’da kendisine yer verilmiştir.
lan, Van gölü civarındaki Ağrı dağları Bu nedenle Sultan Alparslan 1067’de çık-
ile Aras nehri arasında kalan ve önceleri tığı ikinci Kafkas seferinde diğer birçok
“Surmari”, fetihten sonra “Sürmeli Çu- yerle birlikte Ardahan ve Kars’ı da feth
kuru” denilen bölgeye emir olarak Nah- etmiştir. Kars ve Ardahan’a ayrı bir emir
civan emiri Ebû Dülef eş-Şeybânî’yi emir atanmayıp himayesini Ani Selçuklu emiri
tayin etti. Divin ile Ani ve çevresine ise, Menûçihr’e verdi. Böylece Ani emirliği,
8
Şeddâdîlerden Divin emiri Ebü’l-Esvâr Ani merkez olmak üzere daha geniş bir
Şâvur’u emir tayin etti. Ancak yaşlanmış bölgeye sahip oldu ve gelir kaynakları
olan Ebü’l-Esvâr daha sonra Ani’ye kendi zenginleştirildi.
oğlu Menûçihr’i emir tayin ettirip kendisi
Divin emirliğine devam etmiş ve 1067’de Alparslan'ın bu tercihiyle, Ani’nin büyük
vefat etmiştir. bir şehir olarak kurulup geliştirilmesi için
6
gerekli kaynağı ve büyüme alanını Ani
emirliğine sağladığı açıktır. Bu bağlamda
Yılları Kronolojisi, İstanbul, Işıl Matbaası,
1953, s. 334; Ural vd. (2011), s. 150.
5 Köymen (1984), II, s. 6. Kırzıoğlu (1982-1), s. 31. 7 Müneccimbaşı, II, s. 508’den naklen Kırzıoğlu
6 Kırzıoğlu M. Fahrettin, Kars Tarihi, s. 353; (1982-1), s. 47-48.
Ural vd. (2011), s. 153. 8 Kırzıoğlu M. Fahrettin, Kars Tarihi, s. 353.

104 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ