Page 112 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

Marr’ın bulduğu ve daha önceye tarih-
lenen sur kalıntıları burada dış-sur siste-
minin Selçuklular’dan önce inşa edildiği
anlamına gelmemektedir.

Arslanlı kapı, “orta-sur”lar olarak bili-
nen biri “dış orta-sur” diğeri de “iç orta-
sur”da yer alan iki kapının adıdır. Ars-
lanlı kapı adını, dış orta-sur üzerindeki
ana kapıdan girildiğinde karşılayan iç or-
ta-surun üst kısmındaki Arslan kabatma-
sından almaktadır. Yine bu ad, iç sura bi-
tişik burçta yer alan ilk inşa kitâbesi olan
kûfî hatla yazılmış Selçuklu kitâbesiyle de
ilişkilendirilmektedir. 23

Selçukludan önceki dönemlerde eserler
üzerinde kitâbeyle ilişkili olmadan tek un-
sur halinde kullanılan arslan figür ve ka-
bartmalarına hem eski Türk dünyasında
hem de diğer kültür ve medeniyetlerde rast-
lanır. Bu kullanımlarda arslan figürü daha
çok koruyucu bir unsur, arma veya totem
olarak kullanılmıştır. Hz. Ali’nin, Allah’ın
arslanı unvanına sahip olması Müslüman-
lar arasında da arslan simgesinin yayılma-
sında önemli bir etki yapmıştır.
24
Selçukluların ise arslanı tek başına değil
kitâbelerle ilişkili kullandıklarını ortaya
koyan birçok örnek vardır. Anadolu’da
birçok kale, burç, han ve dinî eserler
üzerinde münşii anlatan kitâbelerin he-
men yanında, altında, üstünde veya iki Selçuklu emiri Menûçihr’in ilk burcu
yanında Selçuklu arslan figürleri veya inşa kitâbesi. Rus işgalinde üzeri
duvarla örtülen kitâbe açılmış bir halde

23 Gönül Öney, “Anadolu Selçuklu Mimarisinde
Arslan Figürü”, Anadolu (Anatolia), sayı: 13,
1969, s. 18.
24 Arslan simgesinin Türklerde ve çeşitli kültür
ve medeniyetlerdeki kullanımı için ayrıca bk.
Gönül Öney, “Anadolu Selçuklu Mimarisinde
Arslan Figürü”, s. 37-41.

ANADOLU’DA İLK İPEK YOLU ŞEHRİ - 111