Page 113 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

kabartmaları bulunmaktadır. Yani sa- likte arslan figürünün Selçuklu’da Sultan
25
dece kitâbe değil, kitâbeyle birlikte arslan Alparslan döneminden itibaren kullanıl-
simgesi Selçuklu eserini birlikte vurgu- maya başlandığını, adına izafeten aynı
lamaktadır. Arslan figürü, Selçuklu hü- zamanda Sultan Alparslan’ın da simgesi
kümdarlığına tabiliği vurgularken, kitâbe olduğunu söyleyebiliriz. Ancak Sultan
de eseri Selçukluya tabi olarak kimin Alparslan’dan sonraki Selçuklu hüküm-
yaptığını yazılı olarak anlatmaktadır. Bu darları döneminde de Anadolu’da birçok
kitâbelerde Abbâsî halifeleri tarafından eser üzerinde kitâbeyle birlikte arslan fi-
verilen unvanlar kullanıldığından, aynı gürü kullanıldığından, bu Selçuklu arslan
zamanda Abbâsî hilafetine bağlılık da be- figürünün Sultan Alparslan döneminden
lirtilmiş olmaktadır. itibaren Selçuklu tabiyetini belirten simge
olarak kullanıldığını ortaya koymakta ol-
Ani’deki Selçuklu arslanı simgesi, arslan
figürünün Sultan Alparslan döneminde duğunu da söyleyebiliriz. Yani kitâbelerle
itibaren kullanıldığını göstermesi bakı- ilişkili kullanılan bu arslan figürü ve ka-
mından önemlidir. Şimdiye kadar yapılan bartmaları sadece Sultan Alparslan’ı ve
araştırmalarda Anadolu Selçuklu hüküm- dönemini simgelemez, aynı zamanda
ranlığındaki sahada, kitâbeyle birlikte Selçuklu hükümdarlığına tabiliğini de
kullanılan en eski tarihli arslan figürü, simgeler.
Ani’deki 2.30x1.00 m. ölçüsünde batıya Nitekim Ani surları üzerinde olduğu gibi
26
doğru yürüyen arslan kabartmasıdır. Sultan Alparslan dönemine ya da sonra-
Bu bulgulardan hareketle, önemli eserleri sına tarihlenen ve Anadolu’da inşa edi-
inşa edenleri belirten kitâbelerlerle bir- len birçok kale, sur, dinî yapı üzerinde,
kitâbeyle ilgili olarak yürüyen arslan ka-
bartması vardır. Örneğin Sultan Alpars-
25 Bunlara örnek olarak: Divriğ Kalesi (1180- lan döneminde; Abbâsî hilafetini vurgu-
1236) ana kulenin tepesindeki kitâbenin iki
yanında iki arslan heykeli; Denizli Çardak layan Diyarbakır Kalesinde dış kalede
Hanın (1230) ana giriş kapısı kemerinin üstün- otuzuncu burcunda 1088 tarihli çiçekli
deki kitâbenin iki yanında iki arslan heykeli; kûfî hatlı kitâbenin ilk satırının iki yanın-
Diyarbakır Ulu Camii doğu ana giriş kapısının da Selçuklu tabiyetini vurgulayan simet-
iç kısmında sütün üstünde bir arslanbaşı; Alanya rik olarak içeri doğru yürüyen 0.40x0.30
Alara Kalesi eteğindeki Alara Hanın (1229-
1232) ana giriş kapısı üzerinde kitâbenin iki ya- m. ölçüsünde iki arslan kabartması var-
nında simetrik olarak 62 adet arslan başı konsol dır. Yine aynı burcun tepesindeki niş
yer alır. Bk. Gönül Öney, “Anadolu Selçuklu içinde üstte Selçuklu devlet arması olan
Mimarisinde Arslan Figürü”, s. 2-3, 7-8. çift başlı kartal, altında Sultan ve iki ya-
26 Selçuklu Arslan figürü kullanımında kabartma
arslan figürleri en çok kullanılan tasvirdir. nında birer boğa kabartması ile Selçuklu
Yürüyen arslan figürünün en eski tarihli olanı sultanı taht sahnesi işlenmiştir. Aynı ka-
Ani’de (1066-1110) ana giriş kapısı karşısında lenin kırkıncı kulesinde (Yedikardeş bur-
iç orta-sur üzerindeki arslan figürüdür ve kûfî cunun güneyindeki ilk burç) 1088 tarihli
hatlı kitâbenin olduğu burca bitişik sur üze-
rindedir. Bk. Gönül Öney, “Anadolu Selçuklu kitâbenin üst satırını çerçeveleyen şeridin
Mimarisinde Arslan Figürü”, s. 11, 18. iki yanında simetrik, içeri doğru yürüyen

112 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ