Page 280 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

modeline göre kurduğu sistemi geliştire- satın aldıktan sonra diğer tüccarlar satın
rek tamamlayan Osmanlılar oldu. alabilirdi.

Ahî Evran geliştirdiği kümelenme teorisi Şehirlerin iaşesinin tedariğinde de temel
ve modelinde, üretici birliklerine toptan ihtiyaç maddeleri için ayrı toptan pazar-
pazarlarda ihtiyacı olan hammeddeyi ön- lar olan “kapan”lar kurulmuştur. Unka-
celikli satın alma hakkı tanınmış olması panı, yağkapanı, balkapanı gibi. Zamanla
konusu üzerinde önemle durur. Üre- bu kapanlara şehrin ihtiyacı kadar ürünü
tim birliğinin yöneticisi olan şeyhlerin, tedarik etmekle görevli “tezkireli kapan
kethüdâların en önemli görevi hammad- tüccarları” ortaya çıkmıştır. Kapan tüc-
deyi birlik adına toptan pazardan satın carlarına da aynı tezkireli tüccar gibi ka-
almaları ve birlik üyelerine dağıtmala- pana tedarik edeceği ürünü ve miktarını
rıydı. Hammaddeyi satın alma üstünlüğü belirten bir tezkire veriliyordu. Yani bu
sağlayan bu hak, kümelenmiş üreticilerin tüccarlar, “tezkireli kapan tüccarı” idiler.
en önemli haklarından biri olup küme- Bunlar da tezkireli tüccar gibi, hammad-
lenmenin üreticiye sağladığı önemli bir deyi diğer tüccarlara göre öncelikli satın
ayrıcalıktır. alma hakkına sahiptiler.

Ahî Evran’ın geliştirdiği bu kümelenme-
tedarik modelinden hareketle Selçuklular
ve Osmanlılar döneminde üretim birlikle-
rine hammadde tedarik eden toptan pa-
zarlar ortaya çıktı.

Tezkireli Tüccarlar ve Kapan
Tüccarları

Üretici birliklerinin öncelikli satın alma
hakkına dayalı tedarik sistemi, Selçuklu
ve Osmanlı ticaret sistemini de şekillen-
dirmiştir. Şehirlerdeki üretim birliklerinin
ihtiyacı olan hammaddeyi tedarik etmek-
le görevli “tezkireli tüccar”lar ortaya çık-
mıştır. Diğer serbest ticaret yapan tüccar-
lara göre daha imtiyazlı olan bu tezkireli
tüccarlara, tedarik edeceği hammaddeyi
ve miktarını belirten bir “tezkire” veril-
diği için “tezkireli tüccar” denilmiştir. Bu
tüccar hammaddeyi diğer tüccarlara göre
öncelikle satın alma hakkına sahipti. Tez-
kireli tüccar ihtiyacı kadar hammaddeyi

TARIM-TİCARET VE SANAYİ DEVRİMİNİN SONUÇLARI - 279