Page 275 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

nayi, kültürel altyapılara dönüştürmeleri- tirilmiştir. Yeni şehirler ve çevresindeki
ni anlattık. Bu bölüm ve sonraki bölüm- kasaba (bağ-bahçecilik), köy (tahıl üreti-
lerde ise sekrötel olarak tedarik unsurunu mi) ve göçebe hayvancılık (et, süt ve sütlü
özellikle hammadde tedariği ve şehirlerin mamüller, deri, yün) ile ilişkili tedarik sis-
iaşesiyle ilişkili olarak anlatacağız. temi ve iç tedarik ağı, bu dönemde ortaya
çıkmış ve geliştirilmiştir.

Anadolu Merkezli Dünya 2. Selçuklu ekonomik modelinin uygu-
Ticaret Yolu landığı coğrafya da, çevresinde Hindis-
tan, Çin, Ortadoğu, Akdeniz ve Kuzey
Selçuklular tarıma dayalı olarak ticaret Karadeniz ile ticari sisteme yeni dâhil edi-
devrimini başlatarak hem göçebe hayvan- lebilen Avrupa’nın yer aldığı, İpek Yolu
cılığa ve ikta sistemi gereği bitkisel üretime ve Kürk Yolu diye meşhur olan ticaret
dayalı tarım devrimiyle sağladıkları üre- yollarıyla birbirine bağlanmış bir dünya
tim artışı sayesinde iç ticareti geliştirmeyi ekonomisi ortaya çıkmıştır. Böylece Sel-
hem de Orta Asya’dan gelen İpek Yolu çuklu ekonomik coğrafyası, merkez çevre
ve Baharat Yolu’nu Anadolu şehirlerine ilişkisi içinde bir dünya ekonomisi oluştu-
ulaştıran uluslararası ticaret otobanını rarak bu ekonominin merkezi haline gel-
kurmayı başardılar. Avrupalı tüccarlara miştir. Daha önceki imparatorluklar, ör-
ticari imtiyazlar tanıyarak Anadolu’daki neğin Roma İmparatorluğu’nun Akdeniz
iç ticaret yollarını ve Anadolu’ya ulaşan medeniyeti olarak tanımlanabilecek böl-
dünya ticaret otobanını Avrupa’ya da gesel bir ekonomik alan oluşturması gibi,
uzattılar. Böylece Selçuklular Anadolu’yu bölgesel ekonomiler oluşturmuşlardı. Sel-
dünya ticaretinin merkezi haline getirdi- çuklular dünya ekonomilerini ilişkilendi-
ler. Bu önemli dönüşüm, 1200’de başla- ren bir ticaret sistemi geliştirerek dünya
yan Anadolu sanayi devriminin tedarik ekonomisinin oluşmasını ve bu dünya
ihtiyacını karşılayan ticari altyapıyı oluş- ekonomisinin merkezi olmayı başardılar.
turması bakımından da hayli önemlidir. Osmanlı döneminde ise ticaret yolları

Tedarikle ilgili olarak Selçuklu ticaret üzerindeki Selçuklu kervansarayları hız-
devriminin hem Selçuklu hem de dünya la kasaba ve şehirlere dönüşerek şehir-
ticaretini şekillendiren iki önemli sonucu leşmenin unsuru haline geldiler. Ticaret
olmuştur: yolları üzerinde yeni yerleşim yerlerinin
artması sonucu yerleşim yerleri birbirine
1. Üretim artışı ve Selçuklu ekonomik
modelinin uygulandığı coğrafyanın ge- hayli yaklaştığı için Osmanlılar alışveriş
nişliği ticari organizasyon ve ticari alt- merkezlerini artık iktisadi getirisi olma-
yapıyı geliştirmiş, kendi içinde ve çevre yan ticaret yolları üzerinde değil, şehir-
ekonomilerde daha önce görülmeyen ti- lerde inşa etmeye başladılar. Bu anlamda
cari altyapılar ve ticari ilişkiler ağı ortaya Osmanlılar şehirlerde, kervansarayların
çıkmıştır. Kapalıçarşılar, hanlar, kervan- da içinde olduğu daha gelişmiş külliyeler
saraylar, dükkanlar bu dönemde geliş- yapmışlardır.

274 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ