Page 274 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
P. 274
artışına ve kurdukları uluslararası İpek dayalı mali-hukuki yönden Osmanlı ik-
Yolu ticaret şehirleri ağına bağlı olarak tisadi-mali-sosyal düzenini ortaya koyan
gerçekleştirdikleri “ticaret devrimi” ile de eserleri ve Osmanlıların yükselme döne-
uluslararası dünya ekonomisine dönüş- minde dünyayı titreten güce nasıl ulaş-
meyi başardılar. 1200’de Anadolu sanayi tıklarını iktisadi, mali, hukuki ve sosyal
devrimiyle kendine yeterli ekonomiden, yönden açıklayan önemli çalışmaları
“arz yönlü ekonomi”ye geçişi başlatsalar olmuştur.
da sanayi devrimini tamamlayamadıkları Ancak Barkan daha çok mezo ve mikro
için “arz yönlü ekonomi”ye dönüşüm ta- ölçekte sektör ve kurumları ele alan bu
mamlanamadı. Osmanlılar ise yükselme yoğun araştırmalar sırasında makro açı-
döneminde (1500-1700) Anadolu sanayi dan Selçuklu tarım ve ticareti ile Osmanlı
devrimini tamamlayarak ekonomik yapı- sanayii üzerine değerlendirme çalışmaları
yı “arz yönlü ekonomiye” dönüştürmeyi yapamamıştır. Yani yaptığı araştırmala-
başardılar. rın ekonomi üzerine yansıyan sonuçlarını
Bu dönemleri ele alan istisnasız tüm Os- tahlil edememiştir. Onun açtığı çığır üze-
manlı araştırmacıları Osmanlıların XVI- rinden Osmanlı tarımı, maliyesi, huku-
XVII. yüzyılda çağdaş dünya ekonomile- ku, iktisadi ve sosyal yapısı üzerine çok
rine kıyasen iktisadi, mali, teknik, hukuki önemli çalışmalar yapılmış ve yapılmaya
ve sosyal yönden oldukça ileri oldukları- da devam etmektedir. Ancak bu çalışma
nı tespit etmişlerdir. Ancak bu tespitler, alanları arasında şu alanların eksik kal-
tarihçilerin “yükselme dönemi” tanım- dığı görülmektedir: Selçuklu tarım-tica-
laması dışında iktisadi ve sosyal yönden ret ve sanayisi; Osmanlı esnaf birlikleri,
maalesef nitelendirilmemiştir. Bu durum atölyeleri, sanayisi ve ticareti; Selçuklu ve
Anadolu sanayi devriminin iktisat tarih- Osmanlı'da iktisadi ve sosyal yönden alt-
çileri tarafından yeterince tanımlanama- yapı yatırımları yapan vakıflar.
mış, ortaya konulamamış olmasından Biz bu bölümde, daha önce araştırma-
kaynaklanmaktadır.
cıların ele aldıkları tedarik konusunu,
Aslında Türk iktisat tarihçileri Ömer Lüt- Anadolu sanayi devrimi bağlamında ele
fi Barkan’dan başlayarak Selçuklu ve Os- alarak önceki araştırmalarda eksik kalan
manlı iktisadi yapısıyla ilgili birçok yeni yönü tamamlayacağız. Tedarik unsuru-
tespit ve tanımlama yapmıştır. Öncelikle nu, tarım ve ticaret devriminin devamı
Barkan, Osmanlıların çağdaşlarına kıya- Anadolu sanayi devrimi bağlamında
sen gelişmiş tarım ekonomisine geçmiş makro, mezo ve mikro ölçekte değişe-
olduklarını tespit eden önemli çalışmalar rek gelişen ekonomiyle ilişkilendirilerek
yaptı. İktisadi ve hukuki yönleriyle orta- hem kurumsal hem de sektürel olarak ele
ya koyduğu “Osmanlı timar sistemi” ni- alacağız. Yukarıdaki bölümlerde tedarik
telendirmesi, vakıfların şenlendirme-kal- kurumu olarak vakıfları ele aldık ve va-
kınmada oynadıkları rolü ortaya koyan kıfların tarım ve ticaret kesiminden elde
çalışmaları, vakıf ve nüfus tahrirlerine ettikleri gelirlerini şehirlerdeki ticari, sa-
TARIM-TİCARET VE SANAYİ DEVRİMİNİN SONUÇLARI - 273
