Page 279 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
P. 279
Sanayi sitelerinde kurulan dergahların Vakfı şeyhi-mütevellisi tarafından be-
şeyhleri, aynı zamanda esnaf birliklerinin lirlenerek atanıyordu. Her biri müstakil
yöneticileri olan şeyhler/kethüdâlardı. Bu bir vakıftı. Ancak gelirlerinin bir kısmını
dönemde henüz Ahî Evran Vakfı ve bu merkez vakfa veriyorlardı.
vakfa bağlı Ahî Evran vakıfları kurulma- Ahî Evran 1261’de vefat ettiğinde Selçuk-
mıştı. Ahî Evran 1237’de I. Keykubad'ı lu esnaf sanayi devrimi büyük ölçüde ta-
öldürüp yerine geçmek iseteyen II. Key- mamlanmıştı. Ahî Evran Vakfı’nın sanayi
hüsrev iktidarına karşı koyduğu için beş üretim birliklerini örgütleyen ve yöneten
yıl hapis ve sürgün hayatı yaşadıktan şeyhleri Osmanlı döneminde de sanayi
sonra 1243’te Kırşehir’e yerleşerek vakfı- devrimini yaymaya devam ettiler. Şeyh
nı kurdu. Ölümünden sonra düzenlenmiş Edebâli, Ahî Evran Vakfı’ndan icazetini
olan Kırşehir’deki Ahî Evran Vakfı’na almış şeyh olarak Bilecik civarına gön-
ait zeyl vakfiyede, Ahî Evran’ın ölmeden derilmişti. Osmanlıların kurucularından
önce bu vakfı kurduğu belirtilmiş, ancak olan Ahî-şeyhi olarak önemli görevler
kuruluş tarihi belirtilmemişti. Bu durum- üstlendi.
da Kırşehir’e yerleşmesi ile ölüm tarihi
arasında (1243-1261) Ahî Evran Vakfı Selçuklu sanayi devrimi öncesi “ticaret
kurulmuştu. çarşısı”ndan oluşan kapalıçarşı formu,
tekstil ve deri ürünlerinin satıldığı bedes-
Bu vakıfta Ahî Evran’dan itibaren yüzyıl- ten ve diğer ürünlerin satıldığı perakende
lar boyunca kümelenerek sanayi üretim alışveriş merkezinden oluşuyordu. Kapa-
modelini uygulamak üzere eğitilen/yetiş- lıçarşıların çevresinde ise toptancı tüccar
tirilen şeyhler, Selçuklu şehirlerinde ve hanlar vardı.
daha sonra da Osmanlı şehirlerinde sa-
nayi devrimini yayan sanayi birliklerinin Kayseri örneğinden itibaren “sanayi çar-
pirleri/öncüler oldular. şıları”, kapalıçarşıya giden yollar üzerin-
de her bir sanayi kolunun sokaklar oluş-
Ahî Evran Vakfı, Selçuklu ve daha sonra turarak kümelenmesiyle oluştu. Böylece
da Osmanlı döneminde tüm esnafın Ahî 1200’lerin başında sanayi devriminin baş-
sanayi üretim modeline uygun örgütlen- laması sonucunda yeni kapalıçarşı formu
mesini denetleme, esnaf-sanayi birliği gelişti. Artık kapalıçarşı, perakende satış
yöneticilerini atama, mesleki denetimini yapılan merkez ticaret çarşıları ile bu ana
yapma, terfilerini onaylama vb. tüm ör- alışveriş merkezine bağlı yan sokaklarda
gütlenmenin üst denetimcisi olma imti- üretim yapıp satan sanayi çarşılarından
yazını aldı. Bu önemli hizmetleri karşılığı oluşmaya başladı. Kapalıçarşının çevre-
vakfa belirli bir gelir sağlandı.
sinde ise toptan ticaret yapılan hanlar ve
Ahî Evran Vakfı bu görevini yerine getir- üretim yapan atölyeler yer aldı.
mek ve kendine tanınan hakları korumak Üretim için hammaddenin ve şehirlerin
için her ilde aynı adla kuruldu. Her ilde ihtiyacı olan iaşenin tedariğinde Selçuklu-
kurulan Ahî Evran vakıflarının mütevel- ların Ahî Evran kümelenerek sanayileşme
lisi olan Ahî-şeyhi, Kırşehir Ahî Evran
278 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
