Page 181 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

sanayi sitelerinde ve ticaret sitelerinde ör- sanayiye dayalı sanayi-tarım-ticaret sek-
gütlenmesine dayalı yeni üretim sistemi- törlerinin yapısal dönüşümü büyük ölçü-
ni, tüm Selçuklu şehirlerinde yaygınlaştır- de tamamlanmıştı. Bu nedenle Selçuklu
mayı başararak sanayiye dayalı yeni bir sanayi devriminin başlama ve tamamlan-
üretim sistemi ağı kurmuş olmasıdır. ma dönemi 1200-1261 yılları arasıdır.

Böylece sanayi birliklerine dayalı Dünya da ilk kez sanayi öncülüğünde
Kayseri’de başlatılan sanayi devrimi, iktisadi yapıyı dönüştürmeyi başardıkla-
Selçuklu devletince benimsenerek 1220- rından dolayı Ahî Evran ve Selçuklular
1237 yıllarında tüm Selçuklu ekonomi- dünya sanayi devriminin öncüsüdür. Sel-
sinde uygulanıp yaygınlaştırılarak Sel- çuklulardan sonra Osmanlıların sürdür-
çuklu sanayi devrimi gerçekleştirilmiştir. düğü meslek gruplarının sanayi/ticaret

Ahî Evran’ın kümelenme modeline daya- birlikleri halinde örgütlenmesine dayalı
lı sanayi devrimini tüm Selçuklu ekono- sanayi devriminin öncülüğü, 1750-1850
misinde yayma çalışmaları 1261’de şehit döneminde İngiltere’de fabrikaya dayalı
edilene kadar devam etmiştir. Ahî Evran sanayi devriminin tamamlanmasına ka-
vefat ettiğinde Selçuklu Anadolusu’nda dar devam etmiştir.

Ahî Tasavvuf Felsefesinin Doğuşu

Fütüvvet Teşkilatı

Fütüvvet teşkilatı ve tasavvuf felsefesi ge- Biz de bu iki aşamayı dikkate alarak
liştirilerek Ahî teşkilatı kurulduğundan, fütüvvet teşkilatıyla ilgili konumuz açı-
öncelikle fütüvvetin ve fütüvvet teşkila- sından önemli hususları açıklamaya
tının ne olduğunu ana hatlarıyla ortaya çalışacağız.
koymak gerekmektedir.
Fütüvvet teşkilatının doğuşunda, fikrî
Köprülü ve Teaschner, fütüvvet teşkila- sahadaki gelişmeler daha çok Arap-
tının doğuşuyla ilgili olarak ayrıntılı bil- İslâm mutasavvıflarıyla ilişkiliyken,
giler veren ilk araştırıcılar arasında yer sosyal sahadaki gelişmeler ise İslâm’ın
almaktadırlar ve her ikisi de İslâm dün- Asya’da yayılmaya başladığı Türklerin
yasındaki fikrî ve sosyal alanlardaki geliş- (Hârzimşahlar, Gazneliler, Selçuklular)
melerin fütüvvet teşkilatının doğuşunda hâkimiyeti altındaki Türk ve İran ülkele-
iki ayrı aşama oluşturduğunu ve bu fark- rinde ortaya çıkmıştır.
lılaşmaların da farklı coğrafi alanlarda Genç, delikanlı, yiğit, manasında Arapça
ortaya çıktığını belirtmektedirler. bir kelime olan “feta” kelimesi, Arap-
23
İslâm mutasavvıflarınca derinlemesine
23 Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Muta-
savvıflar, Ankara 1984, s. 211-212. Franz Ta- Fütüvva (Fütüvvet Teşkilatı)”, İktisat Fakültesi
eschner, çev. Fikret Işıltan, “İslâm Ortaçağında Mecmuası, cilt 15, No. 1-4, 1954, s.4.

180 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ