Page 34 - KAZASKER MUSTAFA İZZET

Ayasofya’nın Nişânesi | KAZASKER MUSTAFA İZZET

Yukarıda kısaca bahsettiğimiz perspektiflerden bakıldığında, XIX. yüzyıl herkesin zihninde artık gücünü yitirmiş, direnmekte olan bir
Osmanlı portresi çizmektedir. Ancak bu tanımlamayı yaparken insafı elden bırakmamak gerekir ki, gücünü yitirmek ile gücüne güç katmak
arasında gidip gelmek kaçınılmazdır. Karşımızda, kudretiyle paralel şekilde sahip olduklarını kaybetmiş bir Osmanlı kültürünün ötesinde
sahip olduğu mirasın üzerine yenilerini eklemiş bir Osmanlı kültür-sanatı durmaktadır. Kazasker Mustafa İzzet Efendi ise, bunun belki de
en büyük kanıtı olarak yaşadığı bütün kötü hatıralara rağmen tüm haşmetiyle karşımızda duruyor.

II. Mahmud’un 31 yıllık hâkimiyeti süresince zor zamanlardan gelip geçmekte olan devlet, estetik ve sosyal anlamda oldukça verimli
yıllar geçirmiştir. Elbette bu dönemin başlamasında Osmanlı Devleti’nin ve özelinde sanat tarihinin eşsiz ismi III. Selim’in bıraktığı miras
etkilidir. XIX. yüzyılın başında tahta cülûs etmiş olan II. Mahmud’un kendinden bir önceki padişah III. Selim’in fikriyatını büyük ölçüde
benimsemesi, hatta bazı noktalarda bunu bir adım öteye götürmesi dikkat çekicidir. Öte taraftan, Osmanlı’nın en zor dönemlerinden biri
olan II. Mahmud döneminde, canının dahi emniyeti bulunmayan padişahın ilim, sanat ve musikideki bu derece yüksek teveccühü kendisine
asırlar öncesinden kalma bir mirastır. II. Mahmud’un henüz genç yaşında bir âlim ve sanatkârı kaybetmeye karşı, kudretini ayaklar altına
alacak kadar büyük bir geri tavır takınması sadece padişahın kişisel hayatını değil Osmanlı entelijansiyasının karakter seviyesini anlamamız
adına son derece önemlidir.

Kültür, sanat, mimarî, edebiyat ve musikide karşımıza çıkan Avrupalılaşma hareketleri, bu dönemin geleneksel sanatlarına her ne kadar
balta vurmuş gibi görünse de, Mustafa İzzet Efendi’nin de içinde bulunduğu yüksek sanat camiası için, âdeta bir avantaja dönüşmüştür.
Zira XIX. yüzyılda Batılılaşma, tamamen etkisi altına aldığı askerî mızıkadan mimarîye ve plastik sanatlardan resme kadar çeşitli dallarda
görülmüş olsa bile musiki ve hat sanatı gibi bazı dallarda bu dönüşüm daha az etkilidir. Kendisinin de bir Mevlevî olması hasebiyle sık sık
Mevlevîhâneleri ziyaret edip Şeyh Gâlib ile kurmuş olduğu dostluk özelinde ve aynı zamanda mâhir bir müzisyen olan Sultan III. Selim’in
gerek sarayda gerekse saray dışında pek çok musikişinâs yetiştirmiş ve onları himaye etmiş olması, Kazasker’in de içinde bulunduğu
dönemin tohumları gibidir. Osmanlı nota sisteminin temeli olan Hamparsum Limonciyan’ın geliştirdiği notasyon sistemi başta olmak üzere
musiki konusunda yapılmış pek çok faaliyet müzikoloji alanımız için çok önemli bilgiler ihtiva eder. Tedkîk ü Tahkîk’i kaleme almış olan
Abdülbâkî Nâsır Dede’nin ve hat sanatının miladı kabul edilen Râkım’ın olgun sanat yıllarının bu döneme rastlamış olması, İsmail Dede gibi
bir dehanın aynı vakte âdeta bir ışık saçması bir tesadüfün ötesinde Osmanlı kültür hazinesinin birer önemli mücevheri olmuştur.

32