Page 134 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

Vakıf Işletmelerin Dünya cak Selçuklulardan sonra Osmanlılar,
Ekonomisi Modelindeki Rolü çevrelerindeki ekonomileri birbirleriyle
ilişkilendiren bir ticaret sistemi geliştire-
Üretim artışı, Selçuklu ve Osmanlı ikti- rek dünya ekonomisinin oluşmasını ve
sadi modelinin uygulandığı coğrafyanın bu dünya ekonomisinin merkezi olmayı
genişliği, ticari organizasyon ve ticari alt- başarmışlardır.
yapıyı geliştirmiş, kendi içinde ve çevre
ekonomilerle daha önce görülmeyen ticari Selçuklu sanayi devrimini başlatan teoris-
altyapılar ve ticari ilişkiler ağı ortaya çık- yen Ahî Evran’dır. Ahî Evran, Ahî teşki-
mıştır. Vakıf işletmeler olan kapalıçarşı- latını geliştirirken, fütüvvet fikrine bağlı
lar, hanlar, kervansaraylar, dükkanlar bu Ahî teşkilatlanma modeli ve felsefesini
dönemde en gelişmiş ölçeğe ulaşmıştır. 4 sanayi üretimi alanına da uygulamış, sa-
nayide kümelenerek üretim teorisini ge-
Hammadde temininde şehirler ve çevre- liştirip uygulayarak Selçuklu sanayi dev-
sindeki kasabalar bağ-bahçecilikte; köy- rimini başlatmıştır. 5
ler tahıl üretiminde; göçebe hayvancılık,
et, süt ve sütlü mamüller, deri, yün üreti- Selçuklu döneminde (XIII. yüzyılda) Ahî
minde ilişkili tedarik sistemleriyle birbiri- Evran tarafından başlatılan sanayi devri-
ne bağlanmıştır. Bu tedarik sistemi tüketi- mini Osmanlılar devam ettirerek geliştir-
cinin ihtiyacının karşılanması ve sanayiye miş, sanayi devriminin sonuçlarıyla bir-
hammadde temini tedarik ağları üzerin- likte tam manasıyla Yeni Çağda zirveye
den ilişkilendirilmek suretiyle söz konusu ulaştırarak tamamlamışlardır.
sistem Selçuklu ve sonrasında Osmanlı’da Selçuklu’dan sonra Osmanlı döneminde
en gelişmiş boyuta ulaştırılmıştır. de Ahîlik ve felsefesi, Ahî Evran’ın İslâm

Osmanlı iktisadi modelini uygulandığı tasavvufu öğretisini benimsemiş Kırşehir
coğrafya, İpek Yolu ve Kürk Yolu diye Ahî Evran Vakfı’na bağlı olarak kurulan
meşhur ticaret yollarıyla Hindistan, Çin, câmi, tekke, zâviye, mektep ve medreseler
Ortadoğu, Akdeniz, Kuzey Karadeniz ve vasıtasıyla Anadolu’nun ve Osmanlı coğ-
sisteme yeni dâhil edilen Avrupa birbirine rafyasının her yanına yayılmıştır.
bağlanmış ve bu da bir dünya ekonomisi
ortaya çıkarmıştır. Böylece ilk Selçuklu
iktisadi coğrafyasından sonra Osmanlı
iktisadi coğrafyası da merkez-çevre ilişi-
kisi içinde inşa ettiği dünya ekonomisinin
merkezi haline gelmiştir.

Roma ve Bizans gibi daha önceki impa-
ratorluklar, Akdeniz bölgesi gibi böl-
gesel ekonomiler oluşturmuşlardır. An-
5 Ahî Evran kümelenme teorisi ve kümelenme
4 Ahmed Kala, Debbağlıktan Dericiliğe, 3. Bö- modeli için bk. Ahmed Kala, Debbağlıktan
lüm. Dericiliğe, 1-3. bölümler.

ÜRETİMLE İLGİLİ VAKIF İŞLETMELER - 133