Page 129 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
P. 129
Selçuklu ticaret devriminin sonucu ortaya mada şehid olduğunda Anadolu sanayi
çıkan ticaret sitelerinin inşasını ve işlet- devrimi büyük ölçüde tamamlanmıştı.
mesini, Selçuklu vakıfları üstlenmiş, vakıf Tarım, ticaret ve sanayi devrimiyle üre-
iktisadi işletmelerinin ilk şekillenmesi de tim bolluğunu gerçekleştirerek zenginle-
böylece ortaya çıkmış oldu. şen ve gelişen Anadolu şehirlerinde vakıf-
Selçuklu tarım ve ticaret devriminin he- ların kurduğu yüzlerce ticaret ve sanayi
men akabinde 1200-1260 döneminde, siteleri bu dönemde ortaya çıkmıştır. Bu
Ahî Evran’ın geliştirdiği kümelenme teo- zenginlik, Moğolların Anadolu’ya yönel-
risi ve modeline göre meslek sanayi bir- melerinde en önemli etkendir. Moğollar
liklerinin kurulması ve bu sanayi birlikle- ile Selçuklu sultanı I. Keykubad arasında
rinin kümelendiği sanayi sitelerinin inşası 1237'de imzalanan anlaşmayla Anadolu
dönemi başlamıştır. Hem sanayi birlik- Moğallara bağlı kalması ve yüksek mik-
leri hem de büyük ölçekli üretim yapma tarda vergi vermesi koşuluyla Selçuklu
altyapısı sağlayan yeni sanayi sitelerinde sultanının idaresine bırakılmıştı. Sel-
üretimin yapılmaya başlanmasıyla, ön- çuklu sultanı bu anlaşma ile Moğolları
cesiyle kıyaslanamayacak ölçekte üretim Anadolu’dan uzak tutmayı amaçlıyor-
artışı ortayı çıkmıştır. du. Moğollar da Anadolu Selçukluları-
nın gücünü bildikleri için savaşmaktan
Böylece 1200’lerin başlarında Anadolu
sanayi devrimi başlamış, tarım ve ticaret çekinmişlerdi.
devrimiyle değişen Selçuklu iktisadi yapı- Ancak bu anlaşmayı kabul etmeyen muha-
sı, yeni bir değişim aşamasına daha gir- lifler anlaşmanın imzalandığı yıl Selçuklu
miştir. Ahî Evran, ilgili bölümde ayrıntılı sultanını zehirleyerek şehit etmişlerdir.
anlatıldığı gibi kurduğu vakfın vakfiye- Akabinde taht kavgaları ve Anadolu’da
sinde pirlerin piri olarak tanımlandıktan iç karışıklıklar ortaya çıkmış, bunu fır-
sonra, otuz iki meslek birliğinin piri ve sat bilen Moğollar Anadolu’ya girmişler-
sanayicilerin pîri olarak belirtilmektedir. dir. 1243 Kösedağ Savaşında Selçuklular
Bu vakfın en önemli fonksiyonu ise her Moğollara yenilmiş ve Anadolu sanayi
şehirde Anadolu sanayi birliklerini kur- devrimi gibi çok önemli bir gelişme ta-
mak ve teşkilatlandırmak için icazetli mamlanırken Moğollar Anadolu’yu elli
Ahî-şeyh ve Ahî-babaları yetiştirmektir. yıl içinde büyük ölçüde parçalayıp vali-
Bu gayeyle Kırşehir’de vakfını kuran Ahî likler olarak kendilerine bağlamışlardır.
Evran’ın, onlarca Ahî-şeyh ve Ahî-baba 1300’lere gelindiğinde Selçuklu devleti
yetiştirip vakıftan icazet vererek Anadolu artık beyliklere ayrılmış ve Moğolların
şehirlerine göndermiş, bunların kurduk- atadığı valiler tarafından yönetilen parça-
ları sanayi meslek birlikleriyle Anadolu lanmış bir halde fiilen sona ermiştir.
sanayi devrimini gerçekleştirmiştir. Ahî Beylikler döneminde Osman Bey’in öncü-
Evran, 1261’de Kırşehir’de Anadolu’yu lüğünde kurulacak Osmanlı Devleti’nin
işgal etmeye başlayan Moğollara karşı manevi kurucusu kabul edilen Şeyh
yurdunu savunmak için girdiği bir çatış-
Edebâli, Ahî Evran Vakfı’ndan icazet ala-
128 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
