Page 128 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ
P. 128
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜRETIMLE ILGILI VAKIF IŞLETMELER
SELÇUKLU TARIM VE TICARET DEVRIMI SÜRECINDE ÜRETIMI TOPLAMA
VE DAĞITMA KURUMU OLARAK ORTAYA ÇIKAN TEDARIKÇI VAKIF
IŞLETMELER: DOĞUŞU VE GELIŞIMI
Anadolu sanayi devrimi öncesi 1000- oluşturacak altyapı yatırımlarına yönelt-
1200 yıllarını içeren dönemde vakıf işlet- meleriydi. Toplayıcı ve dağıtıcı bir kurum
melerin en önemli işlevi göçebe ve çiftçi- olarak bu tedarikçi vakıf işletmeleri ör-
likle tarım üretiminde elde edilen geliri, nekleriyle ele almamız gerekiyor.
yeni köy kasaba ve şehirlerin gelişimini
Vakıf Işletmelerin Ortaya Çıkışı
Vakıf iktisadi işletmelerini Selçuklular Selçuklular tarım devrimiyle aynı dönem-
icat etmiş, Osmanlılar geliştirmişlerdir. de tarıma dayalı üretim artışının tetik-
Bu icadın ortaya çıkmasında öncelikle lediği Selçuklu ticaret devrimini gerçek-
Selçukluların 1000-1200 yılları arasında leştirmiştir. Selçuklu ticaret devriminin
dünya tarım devrimini yeni bir aşamaya göstergesi olan en somut örnekler Selçuk-
ulaştırmaları ve buna dayalı tarım üre- luların hâkim oldukları Orta Asya top-
timindeki artışlar oldukça etkili olmuş- raklarından Anadolu’ya kadar kurdukla-
tur. Yine aynı dönemde ortaya çıkan rı İpek Yolu ticaret güzergahı ve bu yolu
Selçuklu ticaret devrimi ve müteakiben destekleyen iç ticaret yolları üzerinde inşa
1200-1260 döneminde ortaya çıkıp yayı- ettikleri vakıf kervansaraylar, hanlar ve
lan Anadolu sanayi devrimi de bu süreci kapalıçarşılardan oluşan ticaret siteleri-
tamamlamıştır. 1 nin ve ticaret ağının ortaya çıkmasıdır.
1 Bu konularla ilgili özellikle Selçuklu tarım-
ticaret ve sanayi devrim ile Ahî Evran küme- Ss. 16-33. Ahmed Kala, Türk Sınai Mülkiyet
lenme teorisi ve modeli için bk. Ahmed Kala, Hakları Tarihi, Ankara: Türk Patent Enstitüsü
Debbağlıktan Dericiliğe: İstanbul Merkezli Yayınları, 2007, Ss. 19-25; Ahmed Kala, Esnaf
Deri Sektörünün Doğuşu ve Gelişimi, İstan- Birlikleri ve Nizamları-1, İstanbul: İBB Yayın-
bul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 2012, ları, 1998, Ss. 105-122.
ÜRETİMLE İLGİLİ VAKIF İŞLETMELER - 127
