Page 29 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

larında Türk (T’u-chüe) adı ilk kez bu rarak çevresindeki tedarikçi köy ve kent/
zaferi kazananlar olarak anlatılırken geç- kasabalarla birlikte şehri oluşturmasıyla
mektedir. Çin belgelerinin ortaya koydu- ortaya çıkmaktaydı.
ğu kadarıyla Bumin Kağan, Çin sınırına Kaşgarlı Mahmud, şehirleşmeye dik-
saldırılarda bulunurken aynı zamanda kat çekerek ortaya çıkan köy, kent/ka-
hızla bölgedeki İpek Yolu ticaretini ele saba ve şehir ayırımını Türklerin köye
geçirmek üzere hâkim güç haline gelmiş, kıyas ederek nitelendirdiklerini söyler:
545 yılında Çin, elçiler göndererek bu “Oğuzlarla Oğuzlara uyanlara göre
yeni kağan ile anlaşmaya zemin aramış, köy, Türklerin büyük bir kısmına göre
546’da Göktürk elçileri iade-i ziyaretiyle şehir demektir. Bundan alınarak Ferga-
Çin ile siyasi münasbetleri karşılıklı ola- na kasabasına Özkend adı verilmiştir,
rak başlatmışlardı. Böylece kesintiye uğ- ‘kendimizin şehri’ demektir.” Bununla
4
6
ramış olan Hun döneminde Fergana’daki beraber Mâverâünnehir’de ortaya çıkan
göçebe ve yerleşiklerin ortak medeniyet şehirlerin Türkler tarafından yapılarak
oluşturma süreci kaldığı yerden devam adlarının Türkler tarafından konduğu
etti. belirtilir: “(...) Bu şehirleri Türkler ya-

Hun döneminde 1000 yıl süren süreçte parak adlarını kendileri koymuşlardır.
başlayan ortak medeniyetin oluşum sü- Bu adlar olduğu gibi şimdiye kadar gel-
recinin en somut sonucu Göktürkler dö- miştir. Bu yerlerde Farslılar çoğaldıktan
neminde V. yüzyıldan itibaren bölgede sonra Acem şehirleri gibi olmuş. Bugün
iki alt tarım sektörünün birlikte yapıldığı Türk ülkesinin sınırı Abisgûn (Hazar) de-
“karma tarım ekonomileri”nin doğması nizi ile çevrili olarak Rûm diyarından ve
ile ortaya çıktı. Özkent’ten Çin’e kadar uzanır. Uzunluğu

Karma tarım ekonomilerinin bir sonucu beşbin fersah, eni üçbin fersahtır; hepsi
olarak Fergana bölgesinde VI. yüzyıldan sekizbin fersah eder.” 7
5
itibaren Türklerin “kent” adıyla kurdu- Kaşgarlı Mahmud’un da vurguladığı
ğu kasabalar ve şehirler ortaya çıktı. Bu gibi Mâverâünnehir-Fergana bölgesinin
şehirler köylerin bir kısmının zamanla ge- en büyük şehirleri sonuna kent sözcüğü
lişerek kentlere/kasabalara dönüşmesi ve eklenerek adlandırılmıştır: Özkent, Bey-
kentlerden birinin şehir merkezini oluştu- kent, Çimket, Semerkand, Hokand ve
Taşkent.
8
Cengiz Han’ın ortaya çıkışına kadar bu böl-
gede devlet kuramadılar. Bk. Ahmed Taşağıl, 6 Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati’t-Türk (trc.
age, s. 17. Besim Atalay), Ankara: Türk Tarih Kurumu,
4 Ahmed Taşağıl, age, s. 19-20. 2006, I, 344.
5 Mâverâünnehir tarım havzasına ilave olarak 7 Kaşgarlı Mahmud, age, III, 150.
kuzeye doğru Turfan tarım havazasını da 8 Şemseddin Sami, Kamus-i Türkî’de kent ile
içine alacak şekilde bu bölge büyütülebilir. ilgili şu bilgiyi vermektedir: “دنک kend ve kand:
َ
Büyük Hun Devletinin çökmesinden sonra VI. i. kale, hisâr, kasaba. Taşkent, Semerkand,
yüzyıldan itibaren bu geniş tarım havzalarına Hokand. Fârisîde dahi müstamel ise de, aslı
Göktürk’ler hâkim olmuştur. Türkçedir”.

28 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ