Page 212 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

Ahî Fütüvvetnâmeleri

İslâm tasavvufu kaynaklı fütüvvet teşki- nin ve şecerenâmelerin muhtevasıyla ilgili
latının felsefesini, değerler sistemini anla- aşağıda bilgi verilecektir.
tan eserlere fütüvvetnâme denmektedir. Müslümanlar arasından iş ve meslek sa-
Fütüvvet teşkilatı ve fütüvvetnâmeler hibi olanların mürit/üye olabildiği Ahî
doğrudan iktisadi düşünce içermezler. Bu vakıflarının şeyh, pir adı verilen mütevelli
yönden iktisadi düşünceyi de içeren Ahî başkanları/yöneticileri Ahî Evran’ın ge-
fütüvvetnâmelerinden farklıdırlar.
liştirdiği iş ahlâkı ve iş-yaşam felsefesini
Ahî teşkilatının felsefesini değerler sistemini anlatıp yayıyorlardı.
anlatan eserler olan Ahî fütüvvetnâmeleri, Bu yönüyle Ahîlik, müteşebbis iş adamı
fütüvvetnâmelerin felsefesini, değerler kimliğinin oluşmasında ve müteşebbis ye-
sistemini içerdiği gibi iktisadi düşünce, tiştirmekte önemli bir rol oynadı.
iktisadi felsefe ve değerler sistemini de
oluşturan eserlerdir. Bu yönüyle önceki Kır ve şehirlerdeki Ahî vakıfları, tekke
fütüvvetnâmelerden önemli farklılıklar içe- ve zâviyelerinin diğer bir hizmet alanı
ren, Ahî Evran’ın İslâm fütüvvet tasavvufu- da “ebna-i sebil” dedikleri başta tüccar-
na dayalı iktisadi düşünce ve felsefesini be- lar olmak şehir dışından gelen yolcular,
nimseyerek anlatan fütüvvetnâmelere, Ahî misafirler ile “âyende vü revende” dedik-
fütüvvetnâmeleri denmektedir. leri gelen geçen herkese, ücretsiz yemek,
içmek dâhil olmak üzere kalacakları ve
Ahî Evran, sultanlar başta olmak üzere dinlenecekleri yer sağlamaktı. Bu yönüyle
siyasi-idari yöneticilere, iş dünyasına, ilim de Ahîler, özellikle ticaret yolları üzerinde
âlemine, talebelere ve halka yönelik İslâm ve şehir merkezlerinde bu hizmeti verecek
tasavvufunu anlattığı yirmiye yakın eser birçok vakıf, tekke ve zâviye kurarak üre-
kaleme almıştır. Ahî fütüvvetnâmeleri, timin ticarete konu olarak tüccarlar eliyle
Ahî Evran’ın eserlerindeki düşüncelerini bölgeler arası taşınması ve satışını kolay-
de yansıtması bakımında önemlidir.
laştıran önemli bir destek sağlıyorlardı.
Ahîlik felsefesi ve Ahîlik, Ahî Evran’ın Misafir etme hizmetiyle aynı zamanda da
İslâm tasavvufu öğretisine bağlı Ahîler ta- başta tüccar ve gezginler olmak üzere mi-
rafından kurulan vakıfların cami, tekke, safirlerine, Ahîlik felsefesini hem anlatı-
zâviye, mektep ve medreseleri vasıtasıyla yor hem de uygulamalı olarak yaşatarak
kısa zamanda Anadolu’nun her yanına göstermiş oluyorlardı. Her gittiği şehirde
yayılmıştır. Ahî vakıfları cami, tekke, Ahîler tarafından karşılanıp misafir edi-
63
zâviye, mektep ve medreselerinde anlatılan len İbn Battûta Ahîlerin misafiri olarak
fütüvvetnâmeler ve Ahî fütüvvetnâmeleri
Ahîliğin felsefesini, şehrin ileri gelenle-
ri arasında yer alan Ahî iş adamlarını,
63 Ömer Lütfi Barkan, “Osmanlı İmparatorlu- saygınlıklarını, misafirperver tutum ve
ğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Ola-
rak Vakıflar ve Temlikler”, Vakıflar Dergisi, davranışlarını eserinde uzun ve ayrıntılı
sayı: 2, 1942, s. 279-353. anlatmaktadır.

ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ - 211