Page 262 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

ALTINCI BÖLÜM

TARIM-TICARET VE SANAYI DEVRIMININ SONUÇLARI

SELÇUKLU ANADOLU TARIM-TICARET VE SANAYI DEVRIMININ
SONUÇLARI: BIR TOPLAMA-DAĞITMA KURUMU OLARAK TEDARIKÇI
VAKIF IŞLETMELER

VI. yüzyılda Mâverâünnehir bozkırları gibi birçok isim bilimlerin geliştirilmesi
ve Fergana tarım havzasında başlayan ve eğitimi-öğretiminde büyük roller üst-
tarım devrimi ile tarım devriminin orta- lendiler. Böylece Selçuklular, Nizamiye
ya çıkardığı üretim artışına dayalı ortak Medreseleriyle İslâma göre dini, iktisadi
pazarların olduğu yeni köy-kasaba ve ve sosyal hayatın yaşanmasında ortaya
şehirler arasında gelişen İpek Yolu tica- çıkan önemli sorulara ve sorunlara somut
retine dayalı başlayan ticaret devrimini örnekler vererek çözüm bulan yepyeni
Selçuklular, 1000-1200 yılları arasında bir yaklaşım getirmeyi başardılar. Buha-
tamamladılar. 1200 başlarından itibaren ra ve Semerkand İslâm hadisçilerinin ve
de Anadolu sanayi devrimini başlattılar. hukukçularının yetiştiği ve bunlara kay-
nak olarak İslâm hadis külliyatının yazıl-
Selçuklular iktisadi devrim sürecini
İslâmlaşma süreciyle birleştirerek iktisa- dığı en büyük merkezler oldu. Eş zamanlı
di-sosyal değişimi daha da hızlandırdı- olarak Horasan bölgesinde İslâm’ın nasıl
lar. Değişimin ortaya çıkardığı iktisadi, yaşanacağını halka halk diliyle anlatan
sosyal, kültürel birçok sorunu çözücü ve yaşatan yaygın eğitim veren büyük
olarak tüm şehirlere yaydıkları Nizami- İslâm mutasavvıfları ortaya çıktı. İslâm
ye Medreseleri’nde uygulamalı eğitim tasavvufu geliştirilerek yetiştirilen der-
ile İslâm ilmini hem araştırıp geliştirdi- vişler, meskun yerlerin yanında ıssız yol
ler hem de İslâm’ı öğrettiler. Yine, Hz. güzergâhlarında da tekke ve zâviyeler
Peygamber’in nasıl yaşadığını ve sorun- kurarak İslâm yaşantısının somut ör-
ları nasıl çödüğünü dinî, sosyal, kültürel neklerini tüm insanlığa tanıtıp öğrettiler.
ve iktisadi yönden ayrıntılı anlatan hadis, Harakânî, Ahmed Yesevî, Mevlânâ, Ahî
fıkıh ve felsefe alanındaki çalışmaları ge- Evran gibi Selçuklu dönemi mutasavvıf-
liştirdiler. Bu bağlamda Fârâbî, Bîrûnî, ları İslâm’ın dünyaya anlatılmasında da
İbn Sînâ, Gazzâlî, Buhârî, Ebu Hanife büyük bir rol oynadılar.

TARIM-TİCARET VE SANAYİ DEVRİMİNİN SONUÇLARI - 261