Page 19 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

yılmasına öncülük etmiştir. Bu dönemde tarımsal hammadde ihtiyacının tedariği
“Ehl-i Sanayi Pirlerinin Piri” unvanını ise tedarik zinciri ticaretiyle sağlandı. Ti-
almış olup bu unvan Ahî Evran Zâviyesi caretten sağlanan gelirin ticari altyapı ya-
vakfiyesinde, Ahî fütüvvetnâmeleri ve tırımlarına yönlendirilmesi de vakıflar ta-
Ahî-şeyhlere ait şecerenâmelerde önemle rafından gerçekleştiriliyor, ticari gelirler
vurgulanmaktadır. de vakıflar vasıtasıyla şehirlere transfer
ediliyordu. Kervansaraylar, hanlar ve ka-
Yine bu eserde esas itibariyle şehirlerin ve
sanayinin ihtiyacına göre tarım ürünleri- palıçarşıların tamamı vakıflara gelir sağ-
nin şehirlere tedarik sistemi bağlamında lamak amacıyla şehirlerde yapılan yatı-
ticarete konu edilerek sevki ele alınmak- rımlardı. Böylece ticari gelirin önemli bir
tadır. Bu konuda daha önce “şehirlerin kısmı vakıf ticari yatırımlarıyla kasaba
iaşesi” genel başlığı altında toplayacağı- ve şehirlere transfer ediliyordu. Sonuçta
mız birçok çalışma yapılmıştır. Ancak bu hem üretim artışlarının sonucunda artan
çalışmalar sanayinin ihtiyacını karşılama- şehirleşme ve nüfusun ihtiyaçlarının hem
ya yönelik geliştirilen tedarik zincirlerini de sanayi devrimine dayalı hammadde
ve tedarik zincirleri ağlarını içermezler. tedarik ihtiyacının karşılanmasında vakıf
İlk kez bu kitapta tedarik zincirleri ve te- işletmeler çok önemli rol oynadı.
darik zincirlerinden oluşan ticaret ağı or- Sanayi devrimi öncesinde ticaret sitele-
taya konulmaya çalışılmaktadır. ri olan kervansaraylarda toptan ticaret,
kapalıçarşılarda ise perakende ticaret
İlk kez bu kitapta dünya tarım devrimini
iki alt sektörünü Selçukluların birleştire- örgütlenmişti. Sanayi devrimiyle kapalı-
rek dünya tarım devrimini tamamladığını çarşıların etrafında üretim yapılan sanayi
ele alıyoruz. siteleri olan hanlar ve üretim yapılan sıra
dükkanlar kurulmaya başlandı. Bu sa-
Yine bu kitapta tarım devrimiyle üretim- nayi sitelerini inşa edenler de vakıflardı.
de yaşanan artış sayesinde gerçekleşen Böylece sanayi devrimiyle ticaret siteleri
ticaret devrimi ve nüfus artışı sonucun- sanayi öncesindeki gibi sadece kırdan ge-
da Selçuklu Anadolusu’nda kurulan yeni len ürünlerin satıldığı değil, sanayi sitele-
köy, kasaba ve şehirlerin ortaya çıkışı ele rinde üretilen sanayi ürünlerin de satıldığı
alınmaktadır. yerlere dönüşmeye başladı.

Selçuklu tarım devrimiyle birlikte üreti- Bu üç aşamalı iktisadi gelişme; tarım üre-
min artmasıyla yaşanan zenginliğin şehir- timi artışı-ticaret hacminin artışı-sanayi
lere transferinde vakıflar en büyük rolü üretiminin artışı şehir ve kasabalarda sa-
oynamıştır. Vakıfların ana akarlarını/ nayi öncesi ticaret sitelerinin sanayi son-
gelirlerini vakıf köyler oluşturuyordu. rası da hem ticaret hem sanayi sitelerinin
Vakıf hayratları ise şehirlerde idi. Bu artışı ile izlenebilmektedir.
tablo, vakıflar aracılığıyla kırdan/tarım
kesiminden şehirlere gelir transferini net Bu iktisadi gelişimi izleme metodumuz
biçimde oraya koymaktadır. Anadolu sa- vakıfların kasaba ve şehirlerdeki ticaret
nayi devriminde sanayinin ihtiyacı olan siteleri ve sanayi siteleri yatırımlarının

18 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ