Page 187 - KAZASKER MUSTAFA İZZET

Ayasofya’nın Nişânesi | KAZASKER MUSTAFA İZZET

"Amerika devletiyle olalı hullet bedîd
Bak Vaşington’da nâm-ı Hân Abdülmecîd"

"Şahinşeh-i Rûm u Arab şâh-ı zamân Abdülmecîd
Bu senge nâmın yazdırup kıldı musâfâtı bedid" [17]

Osmanlı şiirinin son döneminin zirve ismi Şeyh Gâlib’in süt çocuğu olan ve tarih düşürmesiyle meşhur Evkâf Nâzırı Ziver Paşa’nın yazmış
olduğu bu beyitlerden birinci olanı kabul görmüştür. Ancak araştırmacılar tarafından da yapılan değerlendirmeler sonucunda bu beytin tarih
beyti olmadığı anlaşılmaktadır. Bâb-ı Âli bu beyitlerle birlikte "Amerika’da yapılmakta olan direğe konmak üzere" istenen taşa hakkedilmek
için birkaç çeşit resmi saraya sunmuş ve saraydan şu cevap gelmiştir:

"Göndermiş olduğunuz resimler ve beytler Abdülmecîd Hân tarafından görülmüştür. Tercih
edilen resme kırmızı mürekkeple ‘mim’ işareti koymuş olup onun yapılması için padişah ayrıca
emir de vermiştir. Buna göre gereğinin yapılması, adı geçen resim ve beyitler de Bâb-ı Âlî’ye
iade olunmakla icâbına bakılması hususunda emir ve irade yüce makamımızındır." [18]

Saraydan gelen bu yazı üzerine sadâretten ticâret nezâretine verilen talimat üzerine, belirtilen
resme uygun olarak taşın hızlı bir şekilde tanzim edilmesi ve tarihin de hakkedilerek sefârete
verilmek üzere Bâb-ı Âlî’ye teslim edilmesi bildirilmiştir. Sonraki tarihlerde yapılan yazışmalardan
anlaşıldığı üzere Marmara mermerine işlenen bu plakanın yapımı iki aydan fazla bir süre almış
ve masrafı 3750 kuruş, nakliyesi de 390 kuruş tutmuştur. 1853’ün sonlarında bir gemiyle
Amerika’ya gönderilen kitabe, Amerika ile yakınlaşmamızın ilk belgesi olup 160 yıldan fazla
bir zamandan beri Washington Anıtı’nı süslemekte ve her gün binlerce kişinin ziyaret ettiği,
Osmanlı’nın nadide bir hatırası olarak yerini almaktadır.

Yapımı ile ilgili bu oldukça detaylı bilgiyi Talip Mert’ten öğrendiğimiz kitabeyi 1909’da Mehmed
İhsan Bey de ziyaret etmiş ve Şehbal mecmuasında bazı bilgiler vermiştir. Mehmed İhsan Bey yazısında Abdülmecid Hân tarafından
gönderilen kitabenin, anıtın 17. katında bulunduğunu ve iki tarafında Bremen, Brezilya, Siyam, İsviçre hükûmetlerinden gönderilen taşlar Washington Anıtı
kitabesi, ABD.
ile alt tarafında da Yunanistan’ın Partenon Harabesi’nden getirilen mermerin bulunduğunu belirtmiştir. Ayrıca Süheyl Ünver’in Süleymaniye
Kütüphanesi’nde bulunan, Amerika seyahatlerini not ettiği defterinde kendisinin abidenin önüne kadar gelmiş ancak içine girmemiş
olduğu yazılıdır. Ancak Uğur Derman Bey’in, yanına kadar giderek eseri inceleme imkânı bulduğunu biliyoruz.

Sözünü ettiğimiz hatıra plakanın, bezeme ve dizayn bakımından vasat derecede olmasına rağmen yazı bakımından Osmanlı’nın en zirve
sanat eserlerinden biri olduğunu söylemek gerekir. Zira kitabede yazılı olan beytin hattında elbette, dönemin hat sanatındaki zirve ismi
Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin imzası bulunmaktadır. Üzerinde yer alan tuğranın ise, Uğur Derman’ın belirttiği üzere Hâşim Efendi’nin

17 Devlet Arşivleri, İ. Hr:4833/4.
18 Devlet Arşivleri, İ. Hr:4833/5.

185