Bu yazımızda E. Yüzbaşı Dr. Vehbi Kara’nın “Deniz İpek Yolu ve Keşifler Çağı’nın Öncüsü Amiral Zeng He” başlıklı kitabının rehberliğinde Çinli gemi inşa mühendisi, kâşif, seyyah, medeniyet elçisi Amiral Zeng He’yi günümüz insanının irfanına arz ediyoruz.
Çin diyarının kadîm ufuklarında, ipek yollarının rüzgârla konuştuğu, saray kubbelerinin göğe sır verdiği zamanlarda bir deniz eri zuhûr etti ki, adı dillerde Zheng He idi. Asıl ismi Ma He olan bu müstesna şahsiyet, 1371 yılında Yünnan havalisinde dünyaya geldi. Soyu, Efendimiz Aleyhisselâm’a dayanıyordu ki Fahri Kâinat Efendimizin (sav) kırk ikinci kuşaktan torunuydu. Cedleri Orta Asya’yı ve Çin’i tevhid kandiliyle şenlendirmekle meşguldü.
Çin Tarihinin En Büyük Deniz Seferlerinin Komutanı
Henüz çocuk yaşta talihin sert imtihanlarıyla yüzleşti; saray hizmetine alındı. Lâkin kader onu sıradan bir saray mensubu kılmak için değil, denizlerin serdarı yapmak için yoğurmuştu! Böylelikle Ming Hânedanı’nın kudretli hükümdarı Yongle İmparatoru’nun teveccühüne mazhar oldu; zekâsı, çalışkanlığı, liyakati ve teşkilat kabiliyetiyle kısa zamanda yükseldi. Böylece Çin tarihinin en büyük deniz seferlerinin kumandanı olarak tarihe geçti.
Onun adı, yalnızca Çin saray defterlerinde değil; Hint Okyanusu’nun dalgalarında, Malakka Boğazı’nın rüzgârında, Aden kıyılarının ufuklarında da yankılandı!
1405 yılında başlayan ilk büyük seferiyle birlikte devasa hazinelerle donatılmış yüzlerce gemiden müteşekkil bir filonun başına geçti. Bu filolar öyle büyüktü ki, kimi gemiler Avrupa’nın o devirdeki donanmalarının en iri unsurlarından çok daha büyüktü.
Medeniyet Elçisi
Zheng He, yedi büyük sefer gerçekleştirdi. Güneydoğu Asya limanlarından Hindistan’a, Seylan’dan Basra Körfezi’ne, oradan Doğu Afrika kıyılarına kadar uzayıp giden yolculuklar, yalnız ticaret ve diplomasi maksadı taşımıyordu. O, aynı zamanda bir medeniyet elçisiydi. Bu bağlamda Çin’in teknik kudretini, İslâm dünyasının ilim ve hikmet birikimiyle buluşturan köprü vazifesi gördü.
Zheng He’nin İslâm bilim dünyasına katkısı doğrudan telif edilmiş eserler şeklinde değil, daha ziyade taşıyıcı ve temas kurucu rolüyle tecellî etti.
Onun seferleri, Çin ile Hint-İslâm coğrafyası arasındaki bilgi akışını hızlandırdı. Böylelikle astronomi, coğrafya, gemi inşa mühendisliği ve denizcilik sahalarında karşılıklı tecrübe paylaşımı arttı.
Çinli gemicilerin kullandığı pusula teknikleri, harita yapım usulleri ve gemi inşa tecrübeleri; Müslüman denizcilerin yıldız ilmi, rüzgâr bilgisi ve okyanus seyrine dair engin birikimiyle temas etti.
Bu temas, denizcilik ilminin daha sistemli bir hâl almasına vesile oldu. Hint Okyanusu’nda asırlardır seyreden Müslüman tacir ve kaptanların tecrübeleri, Çin sarayına taşındı; Çin’in mühendislik kudreti ise İslâm limanlarında hayranlık uyandırdı.
Gönül Coğrafyasının Seyyahı
Amiral Zheng He’nin seyahatleri sırasında Mekke ve Medine’ye dair bilgi ve irtibatın güçlendiği, Çinli Müslümanların Hicaz’la bağlarının kuvvetlendiği görülmektedir. Bu bakımdan Zheng He, yalnız denizlerin değil; bir adım öte gönül coğrafyamızın da seyyahıdır.
Kristof Kolomb’dan 80 Yıl Önce Hint Okyanusunu Medeniyet Ağına Dönüştürdü
Batı tarih yazımında büyük keşifler çoğu kez Kristof Kolomb’la başlatılır. Lâkin Kolomb’dan yaklaşık seksen yıl evvel Hint Okyanusu’nu bir medeniyet ağına dönüştüren bu Çinli amiral, ne hikmetse modern tarihin adı unutulmuş kahramanlarından biridir. Onun gemileri, Afrika’nın doğu sahillerine vardığında Avrupa henüz Atlas Okyanusu’na temkinli adımlar atıyordu.
Ne var ki Zheng He’nin seferleri, siyasî tercihler sebebiyle devam ettirilmedi. Ming Sarayı denizlere kapanmayı seçti. Böylece Çin’in küresel deniz hâkimiyeti potansiyeli tarihin bir köşesinde mahfuz kaldı. Eğer bu seferler sürseydi, dünya denizcilik tarihi bambaşka bir mecraya doğru akabilirdi.
Kültürler Arası Temasın Sembolü
Zheng He’nin şahsiyetinde üç haslet temerküz eder: Tevhid inancının verdiği vakar, imparatorluk disiplininin kazandırdığı düzen, denizlerin öğrettiği cesaret! O, ne yalnızca bir askerdi ne de sırf bir diplomat; aynı zamanda kültürler arası temasın sembolüydü.
Bugün Çin’de ve Güneydoğu Asya’da adına inşa edilmiş camiler, devasa heykeller ve birçok hatıra mekânı vardır. Lâkin onun nâmı, Hint Okyanusu’nun ufkunda çizdiği medeniyet rotasında yaşamaktadır.
“Denizlerin sultanı” vasfıyla anılmak istemedi; denizlere hizmet eden mütevazı bir amiral olarak yaşamayı tercih etti. Ve ardında, ilimle ticaretin, inançla kudretin, seferle hikmetin nasıl mezcedilebileceğini gösteren bir miras bıraktı.
İki Büyük Medeniyet Arasındaki Deniz Köprüsü!
Zheng He.
Çinli bir Müslüman.
Seyyid.
Amiral.
Kâşif.
Gemi inşa mühendisi.
İki büyük medeniyet arasında kurulmuş bir köprü.
Bugün Çin denizindeki dalgalar onun gemilerini taşımasa da, iki medeniyet arasında kurduğu ilim ve hikmet köprüsü hâlâ ayakta; çünkü hakiki kâşifler, haritalardan ve dahi kitapların satır aralıklarından ziyade insanlığın müşterek hafızası olan gönül dünyasında yaşar!
İbrahim Ethem Gören, 16.02.2026 / Yazı No: 487
Fotoğraflar: İbrahim Murat Kara-Çin-Zhengzhou Müzesi
Hamiş
China Post, 2005 yılında büyük Müslüman amiral Zheng He’nin deniz seferlerini anmak üzere “Fleet of Zheng He” başlıklı üçlü bir hatıra pul serisi yayımlamıştır. MNH (Mint Never Hinged) kondisyonundaki bu seri, Ming Devri hazine filolarını ve ilmî denizcilik temalarını görsel kompozisyonla yansıtarak Zheng He’nin tarihî mirasını modern Çin’in kültürel hafızasında yeniden sembolleştirmeyi amaçlamaktadır.
Güncellenme Tarihi: 17 Şubat 2026
