Karin Sanat, Osmanlı hat sanatının son büyük üstatlarından Hattat Sâmi Efendi’nin mühim eserlerinden biri olan Yantra Köprüsü Kitâbesi’ni sanatseverlerin ilgisine arz etti. Celî yazının önemli örneklerinden biri olan eser, Sâmi Efendi’nin genç yaşta ulaştığı sanat seviyesini ve özellikle celî ta’likteki güçlü kalem hâkimiyetini göstermesi bakımından ayrı bir önem taşıyor.
Yantra Köprüsü Kitâbesi, Osmanlı hat sanatının önemli isimlerinden birinin eserini yakından tanıma imkânı sunarken, 19. yüzyılın ikinci yarısında Yantra Köprüsü özelinde hat, kitâbe ve imar faaliyetlerini bir araya getiriyor.
Osmanlı Hat Sanatının Son Büyük Üstatlarından
Sâmi Efendi, Osmanlı hat sanatının son büyük üstatlarından biri olarak özellikle celî sülüs ve celî ta’lîk nevilerinde ulaştığı seviye ile tanınıyor.
Sanatının yanı sıra hocalığıyla klasik yazı geleneğimizin sonraki nesillere aktarılmasında önemli bir yere sahip olan Sâmi Efendi, Kâmil Akdik, Necmeddin Okyay, Hulûsi Yazgan, İsmail Hakkı Altunbezer, Ömer Vasfi Efendi ve Neyzen Emin Yazıcı gibi sanatkârların yetişmesini temin etmiştir. Bu yönüyle onun sanat mirası kalem güzelleri ve yetiştirdiği hattatlar aracılığıyla sonraki nesillere ulaşmıştır.
Nitekim, Sâmi Efendi’nin vefâtından sonra kurulan ve Osmanlı Hat Sanatının bugüne sâlimen gelmesini temin eden Medresetü’l-Hattâtîn’in hocalarının hemen hepsi Sâmi Efendi talebesidir.
Bugünkü zamanda Sâmi Efendi’nin celî ta’lik yazı neş’esi bir taraftan Hulûsi Efendi, Kemal Batanay ve Hasan Çelebi üzerinden; diğer taraftan da Necmeddin Okyay ve Ali Alparslan tarikiyle günümüzde neşv ü nemâ bulmaktadır.
Yantra Köprüsü Kitâbesi
Sâmi Efendi’nin Yantra Köprüsü Kitâbesi, Hicrî 1290 / Milâdî 1872-1873 yıllarında, Sultan Abdülazîz döneminde, Mithat Paşa’nın Tuna Valiliği sırasında kaleme alınmıştır. 5,5 mm’lik kalemle hazırlanan eser, 37,8×7,8 cm ölçülerinde olup Yantra Nehri üzerine inşa edilen köprünün tamamlanmasını konu alan aşağıdaki manzum metni hâvîdir:
“Açdırub sarf-ı himemle nice şehrâh-ı 'imâr
İtti hâkân-ı felek gevkebe mülkün ihyâ
İki bâlâ cebeli bağladı bu cisr-i cesîm
Oldu etrâf-ı havâlîye suhûlet bahşâ
Başlamış idi bu vâlâ eseri bünyâde
Tuna vâlîsi iken hazret-i Midhat Paşa
Bezl-i mechûd ile bu def'a kılındı ikmâl
Her geçen eyleye şâhenşeh-i zîşâna du'â
Oldu şu mısra'-ı rengîn ana târîh-i Celâl
Yantıra Nehrine bu köprü olundu inşâ”
Son mısra olan “Yantıra Nehrine bu köprü olundu inşâ”, ebced hesabıyla Hicrî 1290 tarihini vermektedir. Böylece kitâbe, bir taraftan köprünün yapımını konu alan yüksek sanat değeriyle diğer taraftan da Osmanlı Cihan Devleti’nin Balkanlardan çekilmezden önce “Rumeli’ne atfettiği kıymete atıf yapmasıyla da dikkatleri üzerine çekiyor.
Sâmi Efendi’nin Kaleminden İstisnâi Celî Yazı Örneği
Yantra Köprüsü Kitâbesi, Sâmi Efendi’nin celî yazı anlayışının temel özelliklerini görmek açısından da dikkat çekicidir. Eser, harflerin ölçüsü, birbirleriyle olan ilişkisi ve istif içerisindeki dengesi bakımından sanatkârın kalem hâkimiyetini ortaya koymaktadır. Kitâbenin aslî ebadında basılması da günümüz hattatlarına celî ta’lik yazıda rehberlik etmektedir.
Sâmi Efendi’nin henüz 37 yaşındayken kaleme aldığı, taşa mahkûk (kazınarak) hazırlanan asıl kitâbe bugün Rusya’nın Saint Petersburg şehrindeki Peterhof Sarayı’nda bulunmaktadır. Bu keyfiyet, Osmanlı Cihan Devleti asırlarının imar faaliyetlerin ve kitâbe geleneğine müteveccih sanatseverlere estetik bakış açısı sunmaktadır.
Hüsn-i hat sanatımızın bu abidevî örneğinin gün yüzüne çıkarılarak sanatseverlerle buluşturulması, Sâmi Efendi’nin celî yazı anlayışının daha yakından tanınmasına katkı sunarken, meşk sürecindeki hattatlara da -aslî ebadında basılması hasebiyle- eser üzerinden üslup ve teknik inceleme imkânıyla katkı sağlayacaktır.
Hat sanatında belirli bir kıvama ancak güzel örnekleri izlemek ve meşk etmekle ulaşılabilir. Sâmi Efendi’nin Yantra Köprüsü Kitâbesi bu yönüyle de önemli bir ihtiyacı karşılayacaktır.
Görseller:
-Sâmi Efendi yazıları Sâmi Efendi’nin Yantra Köprüsü Kitâbesi isimli eserden, Karin Yayınları, Baskı: Bilnet Matbaacılık, İstanbul 2026.
-Sâmi Efendi fotoğrafı, İstanbul İl Kültür Müdürlüğü’nün “Vefatının 110. Yılında Hattat Sami Efendi” serlevhalı vefeyat programı afişinden.
İbrahim Ethem Gören, 10.08.2026 / Yazı No: 511
