“Ruh-u Ten: Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Koku” adını taşıyan kitap, kokunun esanslar, sabunlar ve buharlarla bütünleştiği tarihi Ortaköy Kethüda Hamamı’nda, 25 Haziran Dünya Koku Günü’nde düzenlenen özel bir lansmanla tanıtıldı.
İnsan Kaynakları ve Stratejiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcımız Semih Sel’in lansmanda vurguladığı üzere, kokunun kültürel kimliğimizin fark edilmeyen ancak çok güçlü bir parçası olduğu gerçeğinden hareket eden kitap, kokunun tarihimizdeki yolculuğunu görünür kılmayı ve kütüphanelerimizdeki koku kültürüne dair kaynak yetersizliğini giderecek stratejik bir boşluğu doldurmayı hedefliyor.
Ufuk Uyan: Güzel Koku Lütuf Olarak Görülmüştür
Bankamız Genel Müdürü Ufuk Uyan eserin takdim yazısında koku ve parfümün insanlık tarihinin en eski ve en latif alışkanlıklarından biri olduğunu; ibadetlerden hijyene, mânevî umdelerden sosyal statü göstergelerine ve diplomasiye kadar geniş bir alanda kullanıldığını ifade ettikten sonra kitap özelinde şu cümleleri kuruyor: “Güzel kokunun Rahmânî bir lütuf olarak görüldüğü inancımızda, koku sürünmek sünnet kabul edilmiş; bu anlayış, asırlardır hayatın her alanında kendine yer bulmuştur. Osmanlı döneminde hem saray çevresinde hem halk arasında gül suyu ve buhur gibi kokular yaygın biçimde kullanılmış, kokunun mânevî değeri nedeniyle padişahlar ve devlet erkânı tarafından da büyük önem görmüştür. Düğünlerden mevlitlere, misafir ağırlamadan diplomasiye, hatta yemek ritüellerine kadar uzanan geniş bir kullanım alanı bulan kokular, ticaret dünyasında da değerli bir meta haline gelmiştir.
“Rûh-u Ten Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Koku” adlı bu eser, parfümün antik dönemlerden bugüne uzanan zengin ve etkileyici yolculuğunu yeni bir bakış açısıyla ele almayı amaçlamaktadır. Bilgi, birikim ve geleneklerin içinden süzülerek bugüne ulaşan bu kadim kültürü okuyucunun zihninde yeniden canlandırmayı umut ediyoruz.”
Koleksiyoner Kantarcı: Koku, Allah’ın Kullarına İkramıdır!
Eserin danışmanlığını üstlenen koleksiyoner Bekir Kantarcı, koku kültürümüzün derinliklerine ve projenin perde arkasına dair önemli bilgiler paylaşırken, hazırlığı beş yıl süren bu çalışmanın temelinde, ecdadın koku alanındaki zengin tecrübelerini günümüze aktarma gayreti yatıyor. Bu doğrultuda kurulan “Parfümhane” ve “Buhurcu” gibi markalarla kadim gelenekleri yaşatmayı amaçlayan Kantarcı, elindeki antika ürünleri sergilemek üzere Kapalıçarşı Sandal Bedesteni’nde otantik bir mekân hazırladıklarını ve bu mekânın ileride kurulması planlanan büyük bir koku müzesinin ilk adımı olacağını ifade ettikten sonra kelâmı, kokunun mühim bir nimet olduğuna getiriyor: “Koku duygusu insanoğluna bahşedilmiş en önemli nimetlerdendir. Güzel koku ise zevk ve mutluluk vesilesi, Allah’ın kullarına bir ikramıdır. Koku algısı insanoğlunun en önemli özelliklerinden olduğu için ilk insanla beraber kokulara ve özellikle de güzel kokuya ilgi başlamıştır.
Antik dönem insanlarının hayatlarını çok detaylı bilemesek de inanç sistemimize göre, Allah’ın kullarına öğrettiğini bildirdiği eşyanın hakikat bilgileri ve isimleri içinde güzel koku da yer almış olmalıdır. Buna göre parfümün ortaya çıkışının bir rastlantı olduğunu düşünmek bilimsel açıdan kabul görmekle beraber tartışmaya açık bir konudur.”
Uzmanlarının Kaleminden Koku ve Koku Tarihi
Alanında uzman on bir akademisyen ve araştırmacının makalelerinden oluşan bu prestij yayınında, koku medeniyeti geniş bir yelpaze inceleniyor: “Koku Medeniyeti” başlığıyla Bekir Kantarcı, “Antik Çağ’da Parfüm” ile Meryem Karakurt Göksal, “Antik Mısır’da Parfüm” ile Dr. Salih Aslanbey, “Eski Türklerde Koku Kültürü” ile Dr. Çağrı Bakır, “Orta Çağ İslâm Dünyasında Parfüm” ile Prof. Dr. Abdulhalik Bakır, “Osmanlı Saray Kültüründe Buhur ve Gül Suyu Geleneği” ile Serkan Gedük, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Buhur Kültürü” ile Beyza Uzun Kutlay, “Osmanlı Devleti’nde Koku Kültürü: Koku Formları, Malzemeler, Kullanım Alanları” ile Huriye Bostanoğlu, “Parfümler: Dünü Bugünü” başlığı altında Prof. Dr. R. Neslihan Gürsoy, Betül Demir ve Selin Seda Timur, “Osmanlı’da Parfüm Sanatı” ile Prof. Dr. Nazan Demir ve “Koku Kapları, Parfüm Şişeleri” makalesiyle Prof. Üzlifat Özgümüş dünden bugüne koku kültürünü teşrih masasına yatırıyor.
Teşekkürlerimizle…
Büyük bir titizlikle hazırlanan eserin Koleksiyoneri Bekir Kantarcı’ya, Genel Koordinatörü ve Sanat Danışmanı Beste Gürsu’ya, Editörü Zeynep Ögel’e, Grafik Tasarımcısı Timuçin Unan’a, Fotoğrafçısı Selim Süme’ye, Proje Koordinatörü Aslan Demir’e, Proje Sorumlusu Fatih Kamaşoğlu’na, Musahhihi Devrim Çakır’a ve Kurumsal İletişimcileri Samet Deniz Aydemire ve Dilşad Banu Kurtuluş’a teşekkür ediyoruz.
Hâsılı “Rûh-u Ten”, vakt-i merhûnunda edebiyatımızdan gündelik hayatın hemen her alanına sirayet etmişken zamanla hafızalardan silinen koku tarihini ilmî bir zeminde yeniden canlandırmanın gayreti içerisinde bulunuyor.
Müessesemiz, bu toprakların kültür hayatına, bir adım öte Anadolu irfanına sunduğu iş bu mevkûte ile, bir taraftan geçmişin gül kokulu hafızasını yüklenen satıraralıklarını günümüze taşırken, diğer taraftan da kütüphanelerimize, geleceğe armağan edilecek muhalled bir eser takdim ediyor.
İbrahim Ethem Gören, 23.07.2026 / Yazı No: 508
