Page 254 - ANADOLU SANAYİ DEVRİMİ

Bu beratların muhtevasına göre Ahî Ev- Esnaf birliklerinin yoğunlaştığı önemli bir
ran Zâviyesi şeyhleri önceki devirlerden merkez olan İstanbul’da ise, esnaflar ara-
beri bütün esnafın ve debbâğ esnafının sı bir üst teşkilatlanmaya dair Ahî-baba
şeyhleriydi. ve Ahî-şeyhlerinin olduğu görülmektedir.
Bunlan meslek birliklerinin üst temsilcisi
Bu nedenle esnafın idari görevlileri olan
duacı, Ahî-baba , kethüdâ, ve yiğitbaşıla- oldukları gibi, Ahî teşkilatının da İstan-
rı tayin etmek, meslekte yetişenlere usta bul’daki temsilcileri idiler.
ve kalfa (hâlife) icazeti vermek hakkına İstanbul esnafının da uyguladığı farklı bir
sahiptiler. üst teşkilatlanma türü daha vardı. O da,

Bu hizmetleri nedeniyle ve Ahî Evran farklı mekânda teşkilatlanan, fakat aynı
Zâviyesi’nin tâmiri ve zâviyeyi ziyare- nitelikteki mal veya hizmetleri üreten bir-
te gelenlerin ağırlanmasına sarf edilmek den fazla sayıdaki esnaf birliğinin kendi-
üzere bütün esnaf evvelden beri zâviyeye lerine bir üst temsilci/amir tayin etmeleri
bir aidat vermekteydi. şeklindeydi.
Medine-i Kırşehri’de medfûn merhûm Meselâ, İstanbul’un dört ayrı kadılığında
Ahî Evran Zâviyesi’nin evlâdiyyet ayrı ayrı birlikleri olan ve sandal kumaşı
meşrûtiyyet üzere bâ-berât-ı askerî üreten sandalcı esnafı, kendi aralarında
zâviyedârı olan (...) Şeyh Hâfız Mehmed bir üst temsilci-amir seçmişlerdi:
(...) dîvân-ı hümâyunûma arzuhâl
edüb öteden beri zâviye-i mezbûreye (…) âsitâne-i âliye ve bilâd-ı selâsede
mutasarrıf olan âbâ vü ecdâd memâlik-i vaki’ bilcümle sandalcı esnafının ba-berât
mahrûsemde vâkî elh-i sanâyi ve kethüdâları es-Seyyid Hâfız Mehmed
debbâğ hırfetinin şeyhleri olup gerek Emin ibn es-Seyyid Mustafa ve Medine-i
duacı ve Ahî-baba ve gerek kethûda ve Üsküdar’da merhum Sultan Selim
yiğitbaşı nasb ve usta ve halifeliklerin hân tâbe serâh vakf-ı şerîfinde merbut
icâzet inâbeti husûsu eben an-ceddin sandalcı esnafının kethüdâları es-Seyyid
51
marifetleriyle rü’yet oluna geldiğinden Mehmed Salih İbn el-Hac Mustafa.
nâşi ber-mu‘tad-ı kadîm müteveccih Fakat bu tür bir üst teşkilatlanma, tüm
olan âidât her ne ise zâviye-i mezkûrenin esnaf birliklerine şamil olmayıp yalnız-
lede’l-iktizâ ta‘mir termîmine ve âyende ca farklı mekânda fakat belirli bir bölge
vü revendenin it‘âm-ı ta‘amlarına harc u içinde (İstanbul gibi) aynı nitelikte mal
sarf oluna gelmişiken... 50
veya hizmet üreten esnaf birlikleri için
Bu bilgiler Osmanlı esnaf teşkilatının bir- varolduğundan, diğer bölgelerle üst teş-
likler üstü bir teşkilatlanmaya gittiğini kilatlanma ilişkisi olmayan sınırlı bir üst
göstermektedir. teşkilatlanma şekliydi.

Yine üst teşkilatlanma açısından İstanbul
ve Manisa’da debbâğ, kunduracı, sarraç
50 BOA, Cevdet İktisat, nr. 1922, 9 Cumade’l-ûlâ
1197/12 Nisan 1782 tarihli belgeden ve aynı ve çulha esnafının Ahî-babaları olması
mahiyette BOA, Cevdet İktisad nr. 1750, 2
Cumâde’l-âhır 1258/11 Temmuz 1842 tarihli 51 İstanbul kadısına 1 Şaban 1228/30 Temmuz
belgeden naklen İlhan Şahin, Agm., s.168-169. 1813 tarihli ferman, İKS, nr. 135, vr. 3.

AHİ EVRAN VAKFI VE ZAVİYESİ - 253